Haft czarny (blackwork)

Haft czarny to odmiana haftu liczonego, wykonywanego na tkaninach o policzalnym splocie. Haft trafił do Anglii i Europy Wschodniej z Hiszpanii, najprawdopodobniej przywieziony przez Katarzynę Aragońską, która przybyła do Anglii w 1501 r. by poślubić syna Henryka VII. Z tego też względu haft na początku nazywany był "haftem hiszpańskim".

Zdjęcie z książki "Blackwork" Lesley Wilkins

Ten rodzaj haftu stosowany był jako detal na ubraniach, głównie na mankietach i kołnierzykach, dlatego wymagał ściegów, które wyglądałyby tak samo na lewej i prawej stronie. Stosowano więc ścieg hiszpański, dziś określany jako podwójna fastryga lub ścieg Holbeina (inne nazwy ściegu: prawdziwy (nazwa stosowana w XVI w. w Anglii, ponieważ identyczny wzór był na obu stronach tkaniny), rumuński, dwustronny przed igłą, ścisły przed igłą). Nazwa tego ściegu pochodzi od holenderskiego artysty Hansa Holbeina (młodszego) nadwornego malarza Henryka VIII, który na swoich obrazach z niezwykłą precyzją malował wyszyte haftem czarnym motywy zdobiące kołnierze, mankiety i staniki. 

Kilka obrazów Holbeina z wyraźnym czarnym haftem:

Hans Holbein. Portret Henryka VIII

Hans Holbein. Portrait of Jane Seymour. 1537

Hans Holbein. Portrait of Mrs Pemberton. c. 1535

Hans Holbein. Portrait of Simon George of Quocote. c. 1535

Przy hafcie czarnym stosowano też ścieg za igłą (backstich, stębnówka), ale z reguły do konturów i to w miejscach, które były widoczne tylko z jednej strony.

Ścieg za igłą (backstich)

Tradycyjnie ścieg nakładano nicią czarną, by mocno kontrastowała z płótnem, obecnie haft czarny wykonuje się różnymi kolorami nici.

Podwójna fastryga jest ściegiem bardzo starym, jej ślady odnaleziono podczas wykopalisk w Egipcie. Ścieg ten stosowano w wielu krajach islamskich oraz w państwach leżących wokół Morza Śródziemnego. Do Hiszpanii, trafił najprawdopodobniej na skutek wymiany handlowej między Maurami a Egipcjanami i Arabami.

Podwójną fastrygę wykonuje się w dwóch etapach: poprzez zrobienie jednego rzędu fastrygi i uzupełnieniu jej w drodze powrotnej (do miejsca rozpoczęcia). Gotowy ścieg powinien wyglądać tak samo na obu stronach robótki. Ścieg ten nie jest wcale taki łatwy jakby się wydawało. Proste linie oczywiście nie sprawią kłopotu, ale w przypadku gdy wzory są zawiłe, trzeba dobrze przemyśleć kolejność prowadzenia nitki. 

I etap: fastryga

W czasach obecnych, kiedy haft nie jest wykorzystywany już w takim stopniu do zdobienia ubrań, nie jest istotna tak bardzo lewa strona robótki. Z tego też względu, kiedy podwójna fastryga wyda się zbyt trudna, można nawet cały obrazek wykonać ściegiem za igłą.

Nie należy mylić haftu czarnego (blackwork) z haftem monochromatycznym wykonanym czarną nicią, techniką hafty krzyżykowego.

Haft monochromatyczny (jednokolorowy)

Haft czarny (blackwork)

Ścieg ażurowy (ażurki) ściągany / ścieg kwadratowy

Ażurki ściągane są ściegiem używanym w mereżkach różnego typu i służą do wykończenia jej brzegów. 

Doszłam do wniosku, że nic nie stoi na przeszkodzie aby wykorzystać go przy robieniu zakładek do książek w miejscach zakończonych frędzlami, jak to miało miejsce w tym kursie .

Jest to ścieg bardzo prosty do wykonania. 

Gotowy ścieg.

Sposób postępowania:

Na lewej stronie zaczepiam nić (w mereżce zaczyna się na prawej supełkiem  tzw. odcinanym, bo po skończeniu obcina się go).

 Następnie przeciągam w lewą stronę w linii prostej (kilka cm, nie więcej niż 8) do miejsca rozpoczęcia ściegu.

Odwracam tamborek i rozpoczynam od boku kwadratu z dołu do góry.

przeciągam pod spodem i robię bok na dole:

następnie na górze:

kończę kwadrat od dołu i zaczynam od nowa...

Prawidłowo zrobiony ścieg na prawej stronie tworzy kwadraty a na lewej  krzyżyki, które muszą zakrywać nitkę przeciągniętą pod spodem:

Ścieg zabezpiecza brzegi jak zrobi się  frędzle, obcięcie (wycięcie tkaniny) przy ściegu powoduje prucie się kwadracika, co widać na zdjęciu (pierwsze dwa od prawej strony):

Jak się robi frędzle to należy przyciąć tkaninę do pożądanej długości i dopiero  wtedy usuwać nitki. Na zdjęciu przycięte później i z tego powodu nie są już równe.